در سال 1335 کانونی تحت عنوان «کانون شکار ایران» در کشور تشکیل شد و همزمان قانون «حفاظت گونه‌های جانوری» نیز به تصویب رسید، این نخستین اقدام مدون در راستای حفظ جمعیت و تنوع جانوران در ایران به شمار می‌آید.
از این رو زمینه تاسیس یک نهاد دولتی جدید به نام «سازمان شکاربانی و نظارت بر صید» در سال 1346 فراهم شد، در این سال، سازمان یاد شده به عنوان یک دستگاه مستقل دولتی و زیر نظر شورای عالی شکاربانی و نظارت بر صید، جایگزین «کانون شکار ایران» شد. در قانون‌های مربوط به این سازمان بود که امکان اختصاص بخش‌هایی از کشور به پارک‌های ملی و منطقه حفاظت شده با تعریف‌های معین فراهم شد.

به این ترتیب اولین سنگ بنای «مناطق حفاظت شده» ایران در سال 1346 یعنی 46 سال پیش از احداث اولین پارک ملی جهان (پارک ملی یلواستون – آمریکا) و 19 سال پس از بنیانگذاری اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع (IUCN) نهاده شد.

یکی از مناطق چهارگانه حفاظت محیط زیست ایران می باشد. تعریف رسمی «پارک ملی» از دیدگاه سازمان حفاظت محیط زیست به شرح زیر است: «مناطق طبیعی به نسبت وسیع و دارای ویژگی های خاص و اهمیت ملی به لحاظ زمین شناسی، بوم شناسی، جغرافیای زیستی و چشم انداز، با هدف های حفظ وضعیت زیستی و طبیعی، بهبود جمعیت گونه های جانوری و رویشگاه های گیاهی و همچنین بهره برداری تفرجی به عنوان پارک ملی انتخاب می شوند. پارک های ملی محل های مناسبی برای فعالیت های آموزشی، پژوهشی و گردشگری در طبیعت به شمار می آیند. به منظور حفاظت بنیادی از تنوع زیستی، ذخایر ژنتیکی، یکپارگچی اکولوژیک و چشم اندازها، فعالیت های مرتبط با بهره برداری های مصرفی و مسکونی در این مناطق مجاز نیست. به همین دلیل، برای پارک های ملی پشتوانه قانونی حفاظتی مستحکم تری نسبت به سایر مناطق حفاظت شده پیش بینی شده است.»
سال‌ها پیش از این تاریخ،  کشورهای دیگر با تشکیل نهادها و سازمان هایی با پشتوانه قانونی محکم گام‌های موثری در راه حفظ منابع طبیعی خود برداشته بودند. نخستین تجربه‌های حاصل شده از حفاظت زیستگاه های جانوری در ایران، روشن ساخت که تنها راه حفظ جانوران وحشی و گونه‌های گیاهی در حال انقراض، حفظ زیستگاه ها و خاستگاه های آنها است.

یکی از مناطق منحصر به فرد حفاظتی زیستی ایران اشتران کوه نام دارد. اشتران کوه به عنوان الپ ایران منطقه‌ای ویژه به لحاظ پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری، یکی از مناطق حفاظت شده‌ای است که سال‌هاست پروژه‌های شکار ممنوع، حفاظت رویشی و دوره‌های پژوهشی در آن به اجرا درمی‌آید تا از روند تخریبی پوشش گیاهی آن جلوگیری شود و گونه‌های در معرض انقراض جانوری به زاد و ولد متعادلی دست یابند.

این منطقه زیبای کوهستانی از مناطق رویشی نادر و  ارزشمند برای گونه‌های کم‌یاب جانوری است. 

با توجه به اهمیت اشترانکوه، این منطقه در سال ۱۳۴۰ با نام قرق اختصاصی تیون، شکار ممنوع اعلام شد که شامل رشته کوه اشترانکوه و دره نی گا بود.

این ممنوعیت تا سال ۱۳۴۹ ادامه داشت و در این سال طی مصوبه شماره ۱۸ سازمان شکاربانی و نظارت بر صید، قرق اختصاصی تیان (تیون) با اضافه کردن ارتفاعات سفید کوه بزرگ و کوچک، پریز کوه کوچک و بزرگ، گزرسون، سرسبز، تخت کالا، اسینه، بادی بزرگ و کوچک، گچه و گولک به منطقه حفاظت شده ارتقاء و به عنوان منطقه حفاظت شده اشترانکوه اعلام گردید.

این منطقه با وسعت ۹۸,۴۰۷ هکتار در جنوب و جنوب شرقی شهرستان دورود و در بخش غربی شهرستان ازنا و الیگودرز در استان لرستان واقع شده است.

منطقه حفاظت شده اشترانکوه از تنوع زیستی گیاهی و جانوری بسیار بالایی برخورداراست. تاکنون ۶۰۰ گونه گیاهی و ۲۷۴ گونه جانوری در این منطقه شناسایی شده اند که از ۶۰۰ گونه گیاهی شناسایی شده ۶۸ گونه آن انحصاری این منطقه است. این منطقه از نظر حفظ ذخایر ژنتیکی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است

جاذبه های اکوتوریستی

دریاچه گهر:

تنوع زیستی گیاهی و جانوری بالا، وجود دریاچه گهر و دیگر چشم اندازهای طبیعی، زمینه فعالیت های علمی، پژوهشی و گردشگری را در منطقه حفاظت شده اشترانکوه فراهم نموده اند.

دریاچه گهر یکی از زیباترین دریاچه های کوهستانی خاورمیانه، در ارتفاع ۲۴۰۰ متری در این منطقه قرار دارد. عمق دریاچه گهر حدود ۲۸ متر و مساحت سطح آبی آن ۱۰۰ هکتار است.

وجود دریاچه گهر و رودخانه ها و آبشارهای فراوان، تنوع زیستی گیاهی و جانوری از جاذبه های اکوتوریستی منطقه حفاظت شده اشترانکوه به شمار میروند.

سراب تیان:

سراب تیان یکی از پدیده‌های جالب زمین شناسی است. ارتفاع چاه تیـان از سطح دریا ۲۲۰۰ متر و دهانه آن تقریبا به قطر ۳ الی ۴ متر و عمق ۵ متر می باشد که بستری سنگی دارد.

این سراب یا چشمه در اوایل بهار به طور ناگهانی و به یکباره پرآب می‌گردد. دراین زمان از سال آبدهی سراب زیاد بوده و تا ماه‌ها ادامه می‌یابد و پس از مدتی در اواخر تابستان و اوایل پاییز به همان نحو به یکباره خشک شده و تا سال آینده و دوره جدید بی آب باقی می ماند. (جزئیات بیشتر)

تونل برفی:

این اثر زیبا و منحصر به فرد طبیعی در ۱۸ کیلومتری جنوب شهرستان ازنا و منتهی الیه جنوب شرقی اشترانکوه و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا در دامنه شمالی قله ۳۷۵۰ متری کول ازنادر و دره ای به همین نام که ۳ کیلومتر با روستای کمندان (واقع در بخش مرکزی شهرستان ازنا) استان لرستان فاصله دارد، واقع شده است.

این مکان به دلیل وضعیت توپوگرافی خاص که از سه طرف به دیواره های بلند محصور گشته، محل ریزش و تجمع برف در ماه های سرد سال است.

انباشته شدن برف در این دره و تبدیل شدن آن به یخچال و سپس حرکت آب در کف دره سبب حفر کانال (تونل) در زیر برف ها شده، تونلی زیبا و مشهور تحت عنوان تونل برفی را ایجاد کرده است.

پوشش گیاهی:

پوشش گیاهی منطقه شامل گونه های بلوط ایران، ارس یا سروکوهی، بادامک، گلابی وحشی، زالزالک، گون، درمنه، بومادران، آویشن، سریش ایرانی، لاله واژگون، کما، کلاه میرحسن، پونه اشترانکوهی، محلب، شیرخشت لرستانی، سیر، موسیر و … می باشد.

گونه های شاخص جانوری:

جانوران شاخص منطقه عبارتند از:

پستانداران: پلنگ ایرانی، خرس قهوه ای، کل و بز، قوچ و میش، گربه وحشی، کفتار، گرگ، روباه، شغال، شنگ

پرندگان: کبک دری، کبک، عقاب طلایی، کرکس، کرکس مصری، شاهین، بالابان، دلیجه کوچک، سهره طلایی، سهره نوک بزرگ، سار صورتی، جی جاق

خزندگان و دوزیستان: لاک پشت مهمیزدار، آگامای صخره ای فلس درشت، گرزمار، افعی شاخدار، سوسمار مارچشم

 

با تبدیل شدن منطقه به پارک ملی ، منابع پایه که همان آب، خاک و هوا است پایدار خواهد ماند و به علاوه زمینه گردشگری، طبیعت گردی و اشتغال پایدار، بهره گیری به عنوان زیستگاههای ژنتیکی و تحقیقاتی، افزایش بیشتر گونه های گیاهی و جانوری نادر و جلوگیراز عوامل تهدید زیست محیطی وایجاد اشتغال و مطرح شدن استان در سطح ملی و بین المللی را به همراه دارد.خواهد شد.